Poradnia Psychologiczno - Pedagogiczna

Poradnia Psychologiczno - Pedagogiczna

26-800, Białobrzegi

ul. Żeromskiego 84

tel/fax 48 613 30 78

poradniap-p@tlen.pl

Sztuka uważności w postępowaniu z dziećmi

 

Uważność jest „byciem w pełni obecnym", to pełne otwartości, przyjazne nastawienie do tego, co się dzieje w obecnym momencie, bez osądzania czy zaprzeczania. To nie myślenie o tym, co się dzieje, ale doświadczanie tego.

Kiedy jesteś obecny, jako rodzic, zauważasz każdy uśmiech dziecka, słuchasz, co do Ciebie mówi, bez uciekania myślami gdzieś indziej. Świadoma i pozytywna obecność może dokonać wielu dobrych zmian
w Twoim zachowaniu oraz nastawieniu do siebie i dziecka.

Bycie uważnym zaspokaja w naszych zabieganych czasach potrzebę fizycznego i psychicznego spokoju.

W Holandii i Belgi realizuje się w szkołach programy nazywane „Uwaga to działa”, w których biorą udział dzieci, nauczyciele i rodzice, zostały one opracowane przez holenderską terapeutkę Elinę Snel. Efekty programów są bardzo pozytywne, zauważono większy spokój w klasie, dzieci lepiej się koncentrują, są dla siebie milsze, poprawiła sie także ich pewność siebie.

Program „Uwaga to działa" polega na cotygodniowych półgodzinnych zajęciach grupowych oraz samodzielnym pogłębianiu umiejętności przez 10 minut dziennie.

Naturą dzieci jest ciekawość i chęć zdobywania wiedzy, jednak często bywają rozdrażnione, rozkojarzone, dużo robią, mniej doświadczają tego, co się dzieje w obecnej chwili, zwłaszcza w obecnych czasach, gdzie jesteśmy otoczeni nadmiarem bodźców (Internet, gry komputerowe, telefon, TV, itp.).

Poprzez ćwiczenie uważności dzieci uczą się jak się zatrzymać, uspokoić, doświadczyć, co czują i czego potrzebują. W ten sposób działają mniej impulsywnie, uczą się, że w życiu nie zawsze jest przyjemnie, jak to zaakceptować i zrozumieć siebie.

 

Praktyczne wskazówki dotyczące rozwijania uważności w codziennym życiu:

Większość opiekunów w naturalny sposób bywa świadoma w kontakcie z dziećmi, jednak zdarzają się chwile, kiedy reagują zbyt gwałtownie, impulsywnie, a potem tego żałują.

W każdym człowieku znajdują się „stare zakodowane nieprzyjemne emocje, schematy postępowania"
z przeszłości, które w chwilach stresu, zmęczenia braku uważności przejmują kontrolę nad ludzkim zachowaniem.

Kiedy ludzie są bardziej świadomi siebie, odczytają sygnały z ciała, że kończy im się cierpliwość i mogą impulsywnie zareagować, mają wtedy wybór jak się zachować – wystarczy zatrzymać się na moment, odetchnąć głęboko kilka razy, doświadczyć, co czujesz, nazwać to i skupić uwagę na odczuwanej emocji 
i pomyśleć jak chcesz się zachować.

Bardzo ważna jest umiejętność skupiania się na oddechu, dzięki czemu wiesz czy jesteś spokojny, szczęśliwy czy zdenerwowany. Dzieci mogą odnieść duże korzyści skupiając się na oddechu, kiedy przeżywają stres, np. przed kartkówką, występem, itp.

Bardzo często myślimy o tym, co czujemy naszymi zmysłami, w głowie istnieją skojarzenia oraz schematy, dzięki którym interpretujemy, co się dzieje. Często te interpretacje są będne, (np. znajomy zrobił niezadowoloną minę, myślimy „pewnie mnie przestał lubić, coś złego zrobiłam”, w rzeczywistości zabolał go brzuch). Kiedy uda się zdobyć dystans wobec tych interpretacji można doświadczyć nowych rzeczy, rozwijać swoją ciekawość.

Skupienie na oddechu, odczucia z naszych zmysłów zatrzymują nas w chwili obecnej, dzięki temu możemy skupić się, co przekazuje nam ciało, napięte mięśnie, ścisk w żołądku, trudności w porannym wstawaniu, są to sygnały od naszego organizmu, że potrzebuje odpoczynku, nie kolejnych wyzwań. Ucząc dziecko słuchania swojego ciała, pokazujesz, że nie jest tylko od wykonywania działań, że potrafi się komunikować poprzez odczucia, wymaga troski, żeby dobrze działało i było zdrowe. Samo odczucie, zlokalizowanie go i skierowanie uwagi są to często wystarczające reakcje.

Czasem dzieciom z trudnością przychodzi spokojne siedzenie i skupianie się na oddechu, nie potrafią się zrelaksować, ale regularne powtarzanie tego typu zachowań sprawi, że dzieci poczują z tego satysfakcję.

W przypadku pojawiania się silnych nieprzyjemnych uczuć i emocji (wściekłości, strachu, smutku itp. ) ważne jest ich zaakceptowanie (pozwolenie im być), skupienie na nich uwagi i nazwanie, następnym krokiem jest podjęcie decyzji co zrobić (płacz, rozmowa, smakołyk, słuchanie muzyki, itp.). Czasem wystarczy samo poczucie emocji, nie trzeba na nie reagować.

Często myślimy, że poprzez zamartwienie się możemy coś zmienić, jednak nie jest to prawdą. Ważne, aby dorośli i dzieci wiedzieli, że nie wszystkim myślom trzeba wierzyć ( np. myśli „nic mi sie nie uda"), jeśli pojawią się troski, nie należy ich traktować zbyt poważnie, pozwolić im być bez zagłębiania się w nie, w ten sposób powinny zanikać.

W praktyce uważności także dużą rolę odgrywa życzliwość, wobec innych osób  siebie samego, innych istot, przyrody oraz umiejętność odpuszczania (zaprzestanie kontrolowania).
Praktyczne ćwiczenia ułatwiające praktykę uważności można znaleźć w pozycji Eline Snel „Uważność
i spokój żabki".

 

Bibliografia:

„ Uważność i spokój żabki”, E. Snel, Warszawa 2015, wydawnictwo CoJaNaTo.

Opracowała: mgr Katarzyna Łukasik-Falkowska